|
Kurdish Civil Disobedience Manual
|
|
|
av Per Herngren
© بهشی یهکهم: خهباتی نافهرمانی مهدهنی چییه؟ نافهرمانی شتێكی نوێ نییه. بهڵام نافهرمانی مهدهنی دیاردهیهكی نوێیه. سهرهڕای ئهوه له خهباتی نافهرمانی وهك شێوهیهك له بهرههڵستكاری بۆ وهدهستهێنانی مافه دیمۆكراتیكهكان له سوید له كۆتایی سهدهی ڕابردوودا كهڵك وهرگیراوه، بهڵام ئهم شێوه خهباته ههتا دهیهكانی 1980 كه جارێكی دیكه ئهم خهباته گهڕایهوه گۆڕهپانی سوید، به شێوهیهك له بیر كرابوو.
سهرچاوهی بیری خهباتی نافهرمانی مهدهنی دهگهڕێتهوه بۆ نووسهری باكووری ئهمریكا هێنڕی دهیڤید تۆرێئۆHenry David Thoreau . "من له ماوهی شهش ساڵدا هیچ چهشنه زهكاتێكی كهسیم نهدا" [1][1]. له بهر ئهوهی تۆرێئۆ لهوه به ئاگا بوو كه پارهی ئهو زهكاتهی كه ئهو دهیدا له سهركوتی ئیندیانهكان و هێرشهكانی وڵاته یهكگرتووهكانی ئامریكا بۆ سهر مێكزیكۆ كهڵكی لێ وهردهگیرێ، له دانی زهكات خۆی بوارد و ههر بهو بۆنهیهشهوه خرایه زیندان. "ئهو شهوهی له زیندان مامهوه وهك ئهوه وابوو توڕ بدرێمه دووره وڵاتێكهوه كه قهد چاوهڕێی دیتنیم نهكردبوو". بۆ بهیانییهكهی كهسێكی نهناسراو به پێچهوانهی ویستی تۆرێئۆ زهكاتهكهی ئهوی دا. پاش ئهوهی نانی بهیانییهكهی كه بریتی بوو له كوته سهموونێكی ڕهش و پهرداخێكی شۆكلات كه له كونی دهركهی زیندانهكهیهوه بۆی خرایه ژوورهوه، ئازاد كرا.
نهدان و سهرپێچی كردن له دانی زهكات بیرێكی نوێ نهبوو. ههر له كۆنهوه له لایهن ئهوانهی كه خۆیان به ئابولیسیۆنیستهكان Abolitionistدهناساند و له دژی بهردهداری خهباتیان دهكرد، وهك شێوه خهباتێك بهكار بردراوه. له شۆڕشی ساڵی 1848 له ئوروپا كارل ماركس ههوڵی دا خهڵك له نێو كامپانیای نهدانی زهكات به حكوومهتی ئاڵمان ڕێكبخا.
پاكژی و ئۆرجینیتی تۆرێئۆ لهوهدا بوو كه ئهو پێی وابوو، جهزا له خۆیدا به شێكی گرینگه له كردهوهی بهرههڵستكاری. ئهو له كتێبێكدا به ناوی "سهبارهت به بهرههڵستكاری مهدهنی" [1][2] كه ئێستا له ڕیزی كتێبه كلاسیكهكاندا دهژمێردرێ و له ساڵی 1849 بۆ یهكهم جار چاپ كرا، بهرگری له بۆچوونهكانی خۆی كرد.
لای تۆرێئۆ جهزا له خۆیدا ههر وهك تاوانی یاسایی له نافهرمانی مهدهنیدا گرینگ بوو. [یانێ جهزا و تاوانی یاسایی دوو بهشی ههره گرینگی پێكهاتهی خهباتی نافهرمانی مهدهنی بوون]. ههر بۆیه [خهباتی نافهرمانی مهدهنی] شێوهیهكی زۆر تایبهتی كردهوهی بهرههڵستكاریه. لای كهسانی دیكه چهمكی [خهباتی نافهرمانی مهدهنی] مانای دیكه و بهربڵاوتری ههیه. خهباتی نافهرمانی مهدهنی ههموو شێوهكانی نایاسایی بهرههڵستكاری ئاشتیخوازانه وهبهر دهگرێ. بهڵام تۆرێئۆ له كتێبهكهیدا قامك له سهر خاڵێكی یهكجار گرینگ دادهنێ و ئهویش ئهوهیه كه جهزا له خۆیدا بنهمای خهباتی نافهرمانی مهدهنی پێكدێنێ. ئهو پێیوایه ئهو كهسهی له بهر بهرههڵستكاری زیندانی دهكرێ، كردهوهكهی زۆر كاریگهرتره لهو كهسهی كه شێوهی بهرههڵستكارییهكهی زیندانی بهدوادا نایه.
[تۆرێئۆ پێی وابوو] حكوومهت له خۆیدا مهترسیدار نییه. مهترسی و كێشهكه له هاوكاری و فهرمانبهری هاووڵاتییهكانی ژێر فهرمانبهری ئهو حكوومهتهدایه. ههروهها گاندیش ئاماژه بهوه دهكا كه دهستهڵاتی دهسهڵاتداران بهستراوهتهوه به هاوكاری و فهرمانبهری تهواوهتی هاووڵاتیان. " ئهگهر تهنیا خهڵك تێگهیشتبان كه فهرمانبهری یاسا ناڕهواكان كارێكی نامرۆڤانهیه، ئهوه كامه ملهۆڕ و دیكتاتۆر ههیه نهیدهتوانی زۆڵم و زۆر لهوان بكا". [1][3]
لایهنێكی دیكهی پاكژی و ئۆرجینێلیتی بیری تۆرێئۆ ئهوه بوو كه ئهو بهرههڵستكارییهی كه ئهو له دژی كردهوه ناحهقهكانی دهوڵهت ئاماژهی پێدهكرد، پێش له ههموو شتێك له دژی خودی دهوڵهت نهبوو، بهڵكوو له دژی ئهو هاووڵاتیانه بوو كه له دهوڵهت و بڕیارهكانی دهوڵهت فهرمانبهریان دهكرد. ههر بۆیه له خهباتی نافهرمانی مهدهنیدا گرینگترین دژبهر هاووڵاتیانی سهربۆ دهوڵهت نهویكهرن [نهك دهوڵهت].
"قایمترین كۆڵهكهی ناحهقی" و "گرینگترین كۆسپ له بهردهم ئاڵووگۆڕدا" ئهو ئینسانانهن كه سهرڕهای ناڕازی بوون و دژبهری له باری بیروڕاوه له گهڵ دهوڵهت هێشتا فهرمانبهری دهكهن و له بهردهم دهوڵهتدا سهر نهوی دهكهن. [1][4] [تۆرێئۆ] لهو بڕاویهدا بوو، ئهگهر تهواوی ئهو كهسانهی كه له باری بیرهوه له دژی حكوومهت بوون، هاتبا و دژبهری و بهرههڵستكارییهكهیان بخستابایهته بواری كردهوهوه، ئهوه دهتوانرا پێش به بهردهداری و شهڕ بگیردرێ.
بهڵام كێشهكه ئهوهیه كه زۆربهی ئێمه فهرمانبهری دهكهین [و بهرههڵستكارییهكانمان پراكتیزه ناكهین]. ڕاست ههر لێرهشدایه كه خهباتی نافهرمانی مهدهنی مانا دهدا. ئهگهر ئێمه بێن و ئاكامی نافهرمانی پهسهند بكهین ئهوه دهبێته هۆی ئهوه كه خهڵكێكی زۆرتر بۆ پهسهندنهكردن و لادان له یاسا و بڕیاره ناحهقهكان هان بدرێن. [له نافهرمانی مهدهنیدا] ئهوه دهخرێته ڕوو كه یهكێك له كۆسپهكانی بهردهم وهدیهاتنی ماف وهیكهكی و یهكسانی، ترس له ئاكامه كهسییهكانی[نافهرمانی مهدهنی]یه. . .
پێناسهی خهباتی نافهرمانی مهدهنی:
نافهرمانی مهدهنی وهك ترادیسیۆن دهگهڕێتهوه بۆ تۆرێئۆ و گاندی: [1][5] 1. [نافهرمانی مهدهنی] كردهوهیهكی كراوهی فهرمییه 2. كه له سهر بنهمای بهكارنههێنانی توندوتیژی دامهزراوه. 3. كردهوهی [نافهرمانی مهدهنی]، كردهوهیهكی نایاساییه [كه لهودا] یاسایهك، فهرمانێك یان بڕیارێك له ژێر پێ دهخرێ. 4. ئامانج له [نافهرمانی مهدهنی]، ئامانجێكی گشتی كۆمهڵگایی یان كۆمهڵایهتی و ئهخلاقییه. 5. له [نافهرمانی مهدهنیدا] وهئهستۆ گرتن و پهسهندی ئاكامه كهسییهكان یهكجار گرینگ و پڕ بایهخهن.
مهدهنی یانێ هاووڵاتییهتی. له ئهدهبیاتی بزووتنهوهی بهكارنههێنانی توندوتیژیدا وشهی مهدهنی وهك دژو پێچهوانهی توندوتیژی بهكار دهبرێ. ئهوانهی كه كردهوهی [له ژێر پێنانی یاسا] بهئهنجام دهگهیهنن له ههمانكاتدا مۆدێڕن و پێشكهوتوون یان به واتایهكی دیكه ئینسانانه ڕێز له دژبهرهرانی خۆیان دهگرن. دژبهر ئهو لایهنهی كردهوهكهی له دژ ئهنجام دهدرێ له ههمانكاتدا وهك لایهنی وتووێژ و گفتۆگۆش چاوی لێدهكرێ. ئهنجامدهرانی كردهوهی نافهرمانی مهدهنی له ژێر ئاكامی كارهكهیان [چ دهبێ با ببێ] ههڵ نایهن. نافهرمانی مهدهنی ئهوه نییه كه له تاریكای شهو كهڵك وهرگری و بۆ نموونه له سهر بینای تاقیگایهك كه ڕهنگه ئاژهڵی تێدا ئازاری بدرێ، پهیامێكی شارهوه بنووسی.
ڕاسته نافهرمانی یانێ له ژێر پێنانی یاسایهك بهڵام له ههمانكاتیشدا بریتییه له فهرمانبهری یاسایهكی دیكه. لهم پێوهندییهدا نافهرمانی مارتین لوتێركین و بزووتنهوهی هاووڵاتییهتی له باكووری ئامریكا له دژی یاسا ڕهگهزپهرهستانهكانی حكوومهته ههرێمییهكان نموونهیهكی باشه. زۆر جار كردهوه نافهرمانییهكانی ئهوان له ههمانكاتدا به مانای جێبهجێكردنی یاساكانی حكوومهتی ناوهندی یان فیدراڵی ئامریكا بوو.
ههروهها بزووتنهوهی پلاگ بیل Plogbill [بزووتنهوهیهكی كریستیانییه كه له ساڵی 1980 له ئامریكا درووست بووه. پلاگ بیل وشهیهكه له ئهنجیلهوه وهرگیراوه] بۆ داماڵینی چهك نموونهیهكی دیكهیه. دوای ههڵمهت له دژی كارگهی چهكسازی له لایهن بزووتنهوهی پلاگ بیل، له كاتی مهحكهمه كردنماندا [لێرهدا پێویستی وهبیرهێنانهوهیه كه نووسهر بۆ خۆی یهكێك له ئهندامه چالاكهكانی نێو بزووتنهوهی پلاگ بیله] ئهوهمان وهبیر خستهوه كه چهكی كارلگوستاڤ Carlgustafبهو وڵاتانه فرۆشراوه كه قهڵاچۆ و كۆمهڵكوژیان تێدا ئهنجام داوه، ههربۆیه ئهوه له دژی یاسا نێونهتهوهییهكان بووه. كهواته ئێمه به پێی پرینسیپهكانی نورێنبهرگNurnberg بۆمان ههبووه بهرههڵستكاری خۆمان نیشان بدهین. كاتێك كردهوهی قهڵاچۆ [له پانتاییهكی نێونهتهوهییدا] ئهنجام دهدرێ ئهوه له خۆیدا تاوانه ئهگهر هاووڵاتیان لهو قانوونه نهتهوهییه [له وڵاتی خۆیاندا] فهرمانبهری بكهن كه ڕێگه بۆ ئهو قهڵاچۆ له [وڵاتی دیكهدا[ خۆش دهكا و كۆمهڵكوژی دهپارێزێ.
نافهرمانی مهدهنی ههمیشه وهك كردهوهیهكی سیاسی چاوی لێدهكرێ. كردهوهیهك كه له سهرهوهی قازانج و بهرژهوهندی كهسیی ئهنجامدهرانهوه ڕادهوهستێ. ئامانج له نافهرمانی مهدهنی ئهوهیه كه ههڵهیهك له كۆمهڵگادا ڕاست بكرێتهوه یان ببێته هۆی چێكردنی بزووتنهوهیهك بۆ پێكهێنانی ئاڵووگۆڕی بنچینهیی فرهتر. نافهرمانی مهدهنی پێوهندی به ئایدۆلۆژیای چهپ و ڕاستهوه نییه و ههردووك باڵی ئایدۆلۆژی دهیكهن.
ههرواتر نافهرمانی مهدهنی ههم تاك دهتوانی بیكا و ههم كۆمهڵهو گرووپ. كۆمۆنهكانی [ههرێمه نیمچه سهربهخۆكان] سوید كاتی خۆی بۆ پێكهێنانی ناوچهی ئازاد و دوور له چهكی ناوكی له دژی خودی دهوڵهتی سوید و ههروهها له له كاتی بایكۆتهكان له دژی ئافریقای باشوور له سهردهمی ئاپارتایددا له خهباتی مهدهنی كهڵكیان وهرگرتووه. دهوڵهتهكانی ئهندام له یهكیهتی ئوروپادا له نافهرمانی مهدهنی له دژی یهكیهتی ئوروپا كهڵك وهردهگرن.
نێوهرۆك و مانای وشهكانی وهك "گوێ پێنهدانی مهدهنی"، "پشتگوێ خستنی هاووڵاتییانه" و "فهرمانبهری له ویژدان" زۆر نزیكی نافهرمانی مهدهنییه. وشهی "فهرمانبهری پیرۆز یان خودایی" له لایهن كۆمهڵه مهزههبییهكانهوه بهكار دهبرێ. له ماوهیهكی دوورودرێژدا "بهرههڵستكاری مهدهنی" هاومانا بوو له گهڵ نافهرمانی مهدهنی. بهڵام ئیمڕۆكه له نافهرمانی مهدهنی زیاتر له كاتی شهڕ و بهرههڵستكاری له دژی داگیركهریدا كهڵكی لێ وهردهگیردرێ و بهكاردهبرێ.
مهسهلهیهكی باڵكێش له خهباتی نافهرمانی مهدهنیدا ئهوهیه كه بهشێك لهو باوهڕهدان كه ههموو چهشنه خهباتێكی ناچهكداری دهكرێ وهك نافهرمانی مهدهنی پێناسه بكرێ. بۆ خهباتگێرێكی ئاشتیخوازی وهك تۆرێئۆ بهكارنههێنانی توندوتیژی بنهمای خهباتی نافهرمانی مهدهنی پێكدێنا. له سهرهتاوه گاندی چهمكی "بهرههڵستكاری پاسیڤ" كه ههتا ڕادهیهك ههمان مانای "بهرههڵستكاری ناتوندوتیژی" دهدا، بهكار دهبرد. ئیمڕۆكه بهكارهێنانی وشهی پاسیڤ زۆر خهڵكییانه (پپولار) نییه، چوونكه زۆر جار مانای ههڵهو به پێچهوانهی له پێوهندی جۆراوجۆردا لێدهكرێ.
بهرههڵستكاری یانێ نافهرمانی یان خۆبواردن. بهرههڵستكاری له خۆیدا وشهیهكی بهربڵاوه كه دهكرێ ههر له بهرههڵستكاری چهكداییهوه ههتا ئهوه منداڵێك له خواردنی ل[خواردنهكهی] مان دهگرێ و بهرههڵستكاری دهكا، مانا بداو بهكار ببرێ. كهس ناڵێ بهههڵستكاری ههموو كاتێك و "له ههموو شێوهیهكدا" باشه. بهرههڵستكاری دهتوانێ ڕۆخێنهریش بێ. تهنانهت نافهرمانی مهدهنی و بهركارنههێنانی توندوتیژیش پێویست ناكا ههموو كاتێك پوزهتیف بێت.
ههڵمهتی ڕاستهوخۆ: ههڵمهتی ڕاستهوخۆ له گهڵ نهفهرمانی مهدهنی جیاوازی ههیه. ههڵمهتی ڕاستهوخۆ ههوڵێكه كه لهودا [ههڵمهتبهر] دهیههوێ ڕاستهوخۆ مهبهست و ئامانجی ههڵمهتهكهی وهدیبێنێ. به پێچهوانه له نافهرمانی مهدهنیدا، بۆ گهیشتن به بڕیارێكی نوێ، فهرمانبهران بۆ نافهرمانی هان دهدرێن. به تهواوهتی له جێگهی خۆیدایه بگوترێ كه نافهرمانی مهدهنی ههمیشه و ههموو كاتێك باشترین شێوهی خهبات نییه. به كورتی و سانایی دهكرێ بگوترێ نافهرمانی مهدهنی شێوازێكی بهرههڵستكارییه كه له ههڵكهوتهو شوێنی مێژوویی تایبهت به خۆیدا بۆ گهیشتن به هێندێك ئامانجی تایبهتی كهڵكی لێوهردهگێرێ. ههربۆیه هێندێك جار ههڵمهتی ڕاستهوخۆ دهكرێ شێوازێكی بهرههڵستكاری باشتر له نافهرمانی مهدهنی بێت. هێندێك جاریش دهكرێ ئهم دوو شێوازی خهباته تێكهڵ به یهك بكرێ و پێكهوه كهڵكیان لێوهربگیردێ.
له ههڵمهتی ڕاستهوخۆدا، ئامانج له خۆیدا دهبێته ئامراز. یانێ ڕاست ئهو شته دهكرێ، كه مرۆڤ ئامانجیهتی و دهیههوێ بیكا. كاتێك بزووتنهوهی ئاشتی له ساڵی 1983دا، لێبڕاوانه له دژی فرۆشتن و ناردنه دهرهوهی چهك خهباتی دهستپێكرد، ئێمه كۆمهڵێكی ناڕێك و پێكی له دهوری یهكتری كۆبووهوهی خهباتگێڕی ڕێگای ئاشتی بووین كه توانیمان پێش به چوونی پاپۆڕێكی چهك بگرین. به هۆی ئهوهی كه توانیمان پاپۆڕێكی چهك ههڵگر بۆ ماوهی سهعاتێك ڕابگرین دهمانهوهیست ئامانجی خۆمان ئاشكرا بكهین یانێ ڕاوهستانی ناردنی چهك بۆ دهرهوه.
ههروهها هێندێك جار له ههڵمهتی ڕاستهوخۆدا مهبهست ئهوه دهبێ كه ههر له كاتی ههڵمهتهكهدا، ئامانج وهدیبێت. ئهو بێ ماڵ و حاڵانهی كه دهست به سهر خانوویهكدا دهگرن، دهیانههوێ ڕاستهوخۆ ئامانجهكهیان كه پهیدا كردنی شوێنی ژیانه وهدیبێنن. سرووشتییه كه وهدیهێنانی [ڕاستهوخۆی] ئامانج، بایهخێكی سیمبۆلیكی گهورهتری ههیه لهوه كه كۆمهڵێك كه تهنیا به شێوهیهكی كاتی گهیشتوونهته ئامانجهكهیان. ههربۆیه كردهوه [بهرههڵستكارییهكانییهكان] تهنیا له بهر ئهوهی له خهونێكی ناڕیالیستی دهچن، ناكرێ فڕێ بدرێن. كردنهوهی كامپانیایهكی چكۆڵه، نموونهیهكی دیكهی ههڵمهتی ڕاستهوخۆیه. لهو كامپانیادا دهكرێ نهزمێكی ئابووری جیهانی له پانتاییهكی بهرتهسكدا درووست بكرێ كه لهودا ڕاستهوخۆ شتوومهك له [له شهریكه چكۆڵهو خهڵكییهكانی] جیهانی سێههم بكردڕێ [و له ڕۆژئاوا بفرۆشرێ].
زۆربهی ههڵمهته ڕاستهوخۆكان له بهر ئهوهی شوێن له سهر بڕیاردهران و هی دیكه دادهنێن، دهتوانن له خۆیاندا وهك ههڵمهتی ناڕاستهوخۆ و خاوهن بایهخی سیمبۆلیك چاویان لێبكرێ. زۆر جاران مهبهستی سهرهكی له ئهنجامدانی ههڵمهتی ناڕاستهوخۆ ئهو ئاكامه به هێزهیه كه دواتر و به شێوهی ناڕاستهوخۆ وهدیدێ. لهم ڕووهوه ههڵمهتبهران [له ههڵمهتی ڕاستهوخۆدا] ههرچی پێویست بێ دهیكهن [و خۆیان نابوێرن] ههتا بگهنه ئهو ئاكامه ناڕاستهوخۆیهی [كه ئهوان چاوهڕێی دهكهن].
له ههڵمهته سیمبۆلیكهكاندا دهرگای ئهوه داناخرێ كه وزهوتوانا سیمبۆلیكهكان وهكار نهخرێن. كۆمهڵهیهكی ژنان به ناوی سیدس ئاف هاوپ Seeds of Hopeدهیانهویست تهیارهی هاو Hawكه به وڵاتی ئیندۆنیزیا فرۆشرابوو، له كار بخهن. گرفتی ئهوان لهوهدا بوو كه ئامرازی پێویستیان بۆ بێكهڵك كردنی چهكێكی وا پڕمهترسی كه بهو زوانه قهرار بوو به هۆی ئهو تهیارهوه بنێردرێ و دواتر له ئیندۆنێزیا كهڵكی لێوهربگیردرێ له ههوێڵدا نهبوو، ههر بۆیه ئهوان به هۆی چهكوچهوه چهكهكه نا بهڵكوو خودی تهیارهی ههڵگری چهكهكهیان له كار خست. ئهوان بهم كارهیهن دهیانهویست بسهلمێنن كه پێشیان به ئهنجامدانی كردهوهیهكی توندوتیژی گرتووه.
ژمارهیهك گرووپی سهر به بزووتنهوهی پلاگ بیل پێشنیاری ئهوهیان كردبوو كه دهكرێ چهكێكی له كارنهخراو له شوێنێك دابنرێ ههتا كهسانی دیكه مهجبوور ببن كه بۆ خۆیان چهكهكه بێكهڵك و لهكار بخهن. چوونكه ئهگهر وانهكرێ ئهوه هاووڵاتیانی دیكه وادهزانن كه دهبێ ههموو كاتێك گرووپێكی وهك پلاگ بیل دهبێ بێی و ئهو كارانه بكا و ئهركی لهوبابهتهوه وهئهستۆ بگرن.
له كۆتای دهیهی نهوهدهكان له سوید ناكۆكییهك كهوته نێوان ئهوانهی كه لایهنگری بهكارهێنانی ههڵمهتی ڕاستهوخۆی فیزیكی بوون و ئهوانهی كه لایهنگری نافهرمانی مهدهنی ناڕاستهوخۆ بوون. ههمان گفتۆگۆ و ناكۆكیش ههروهها له نێو [خهباتگێڕانی نافهرمانی مهدهنی] له شوێنهكانی دیكهی ئوروپا دهبینرێ. دووهمین گرووپی ژنان له نێو بزووتنهوهی پلاگ بیلی ئوروپای به ناوی "كه ئاخرهكهی ژیان ههڵبژێره" لهو باوهڕهدا بوون كه ههوڵی "بهرههڵستكاری كاریگهری فیزیكی" دهبێته هۆی [پێشبڕكێی هێزهكان له نێو یهككتریدا]. شتێك كه دواتر بوو به هۆی ڕهوینهوهو دووره پهرێزی گرووپگهلێكی گهوره له نێو [بزووتنهوهی خهباتی نافهرمانی مهدهنیدا]. چوونكه بهكارنههێنانی توندوتیژی وهك دیاردهیهكی تایبهت به ئیلیت لێی دهڕواندرا. ههربۆیه ئهوان ههوڵی ئهوهیان دهدا كه له [ههڵمهتهكانیاندا] لانیكهمی داماڵین ههڵبژێرن له بهر ئهوهی تووشی لانیكهمی جهزاش ببن. ئهوان پێیان وابوو بهو شێوهیه دهكرێ خهڵكانێكی زۆرتر له ههڵمهتهكاندا بهشداری بكهن.
لێرهدا وادێته پێش چاو كه گرووپی "كه ئاخرهكهی ژیان ههڵبژێره" و گرووپی سیدس ئاف هاوپ دوو ستراتیژی جیاواز و دهژبهیهكیان ههڵبژاردووه. بهڵام من لهو بڕوایهدام كه ئهوان ههر دووك یهك ستراتیژی وهكیهكیان ههڵبژاردووه. ئهوان ههردووك بیریان لهو پهیامه كردۆتهوه كه به هۆی ههڵمهتهكانیانهوه ویستوویانه بیگهیهنن. ئهوان ههردووك شێوازێكیان له ههڵمهت ههڵبژاردووه كه لهودا توانیویانه زۆرترین هێز بۆ گهیاندنی ڕاست ئهو پهیامهی كه ویستوویانه بیگهیهنن، وه كار بێنن. ههر دوو لایان بیریان له لانی زۆری باری سیمبۆلیكی ههڵمهتهكان كردۆتهوه. له ڕاستیدا هیچكام لهو گرووپانه بهتهواوهتی لهوه دڵنیا نهبوون كه ئهوان به هۆی ههڵمهته فیزیكییهكانیانهوه گرفتهكان چارهسهر بكهن. ههر بۆیه به زۆری ههڵمهتهكان ئاكامی ڕووهو دهرهوهیان ههبوو. مهترسییهك كه له ئاكامی بهرههڵستكاری كاریگهری فیزیكییهوه دێته گۆڕێ ئهوهیه كه [هێندێك جار] دهبێته هۆی پهشیمانی له ئاكامی [شكان و بهئامانج نهگهیشتن]. بهرههمهكهشی ڕهنگه بهرههڵستكارییهكی تێكشكاوی ناپێویست و نابهجێ [بۆ نموونه] له دژی پۆلیس بێت. ئهمه له خۆیدا ڕووی خهبات و بهرههڵستكارییهكه ناشیرین و بریندار دهكا.
ههڵمهتی ڕاستهوخۆی ناتوندوتیژی كه دهیههوێ له باری فیزیكییهوه پێش به كردهوهیهك بگرێ له هێندێك ههلووبهرجی مێژوویی تایبهتدا دهتوانرێ كهڵكی لێوهربگیردرێ. ئهگهر هاتوو بزووتنهوهیهك ئهوهنده به هێزبوو كه ژمارهیهكی بهرچاوی خهڵكی له ههڵمهتهكانیدا توانیان بهشداری بكهن، ئهوه گومان ههیه كه دهوڵهت بیههوێ به هۆی هێزهكانییهوه بهربرهكانی له گهڵ بكا. ههربۆیه ڕهنگه دهوڵهت له باتی بهكارهێنانی هێز ڕێگهی گفتۆگۆ و وتووێژ ههڵببژێرێ. بۆ ئهوهی له ههڵمهتێكی ڕاستهوخۆدا بتوانرێ بۆ نموونه پێش به ناردنه دهرهوهی چهك بگیردرێ، ڕهنگه پێویست بێ كه به ههزاران كهس له ههڵمهتی كاریگهری فیزیكی ڕاستهوخۆدا بهشداری بكهن. له ههلوومهرجێكی ئاوادا كه خهڵكێكی زۆر له ههڵمهتهكاندا بهشداری دهكهن ئهوه ههڵمهتبهران دهتوانن ههروهك سهندیكایهكی كرێكاری له كاتی مانگرتندا له گهڵ دهوڵهت وتووێژ بكهن. ههر بۆیه له كاتی كهم بوونی ژمارهی بهشداربوواندا، ئامانج له خهباتی نافهرمانی مهدهنی ئهوهیه كه بهرههڵستكاریهك وهجووڵه بخرێ كه ئامانجهكهی له بنهڕهتدا پێكهێنانی دیالۆگ له گهڵ لایهنی دژبهره.
ئهخلاقی ڕێگا: له ههوڵێكی تووشی شكانهاتوو بۆ چوونه نێۆ گۆڕهپانی حیزبه سیاسییهكان له سهردهمی جهوانیمدا بۆم دهركهوت كه چۆن كێشمانكێشی نێوان ڕاستی و شیان نهماوهو به جۆرێك سڕداروهتهوه. ئهوهی كه شیانی ههیه، لهههماكاتیشدا بووهته ڕاستی. له ڕاستیدا ریالیسم ڕۆڵی ئهخلاقی دهگێڕا. دهستهڵاتی ڕیالیسم روویهكی ئهوتیۆپی ههیه كه ئیمڕۆ ئینسانهكان و بایهخهكان دهكاته قوربانی بۆ ئهو ئامانجهی كه سبه® | |
